Ik kwam Anthony voor het eerst tegen zo’n vijftien jaar geleden tijdens de Oxford Interfaith Friendship Walk, de jaarlijkse interreligieuze wandeling waarbij gelovigen van verschillende godsdiensten gezamenlijk een vaste route door Oxford lopen en elkaars gebedshuizen bezoeken. Ik had deze lange, magere man met het sluike, grijze haar al eens eerder gezien in een van de vele coffeeshops in het centrum. Hij behoorde tot het legertje private tutors dat dagelijks uitzwermt over de stad.

Meestal zijn dat oudere mannen en vrouwen die Engelse les geven aan buitenlandse studenten. Je komt ze tegen bij Starbucks, Costa, Caffe Nero en andere gelegenheden, waar ze aan een tafeltje gezeten geduldig de finesses van de Engelse taal aan een student uitleggen.

Oxford Interfaith Friendship Walk. Gezamenlijke maaltijd ter afsluiting buiten Central Oxford Mosque© Sebastian van 't Hoff

In de jaren zestig had Anthony Engels in Oxford gestudeerd en nog les gehad van Tolkien en Jonathan Wordsworth - familielid van de beroemde 19e eeuwse dichter William Wordsworth. Tolkien had hem de liefde voor het Oudengels bijgebracht. In goed gezelschap kon hij met verve gedeelten van Beowulf uit het hoofd voordragen.

Zoals die keer in het statige landhuis van zijn neef, afgelegen in de heuvels van Wales, toen we ’s avonds rond het knetterend houtvuur van de grote open haard zaten. Terwijl het buiten stormde klonk het dramatisch uit zijn mond: ‘’Hwæt! We Gardena in geardagum, þeodcyninga, þrym gefrunon, hu ða æþelingas ellen fremedon!’’ (Lo! Lofzang op de dappere koningen van het volk. Van met speren gewapende Denen, in lang vervlogen dagen. Hoor welke eer de Athelings ten deel viel!) Deze gebeurtenis voelde als een soort inwijdingsritueel, waarna ik pas echt in Albion woonde.

Vele jaren later sprak hij nog steeds met liefde over, "Jonathan’’, zijn favoriete literatuur professor. Wordsworth was een legende en een autoriteit op het gebied van de Engelse Romantiek. Ondanks dat hij hun essays meedogenloos fileerde was hij door zijn innemende persoonlijkheid en charisma razend populair bij zijn studenten. Anthonys studententijd in Oxford had hem gevormd voor de rest van zijn leven. Oorspronkelijk uit Londen was hij, met onderbrekingen als leraar Engels in Egypte en Jordanië, in de sfeervolle universiteitsstad blijven wonen.

Anthony hield ervan om de volgelingen van verschillende religies te bevrienden. Als kleinzoon van een dominee uit een Anglicaans gezin werd hij op jonge leeftijd kritisch ten opzichte van het christelijke geloof. Van Paulus moest hij niets hebben. Nadat hij de wereldgodsdiensten bestudeerd had kwam hij tot de conclusie dat hij zich bij zowel het christendom als de islam thuis voelde. Sindsdien noemde hij zich glimlachend, 'Christelijke moslim’. Zijn credo was: "Aanbid God en wees goed voor je medemensen." Voor deze ruimdenkende man maakte het niet uit in welke vorm je God aanbad en wat je verder geloofde en hij kon zich niet voorstellen dat het God wat uitmaakte.

Hij was dan ook een gewaardeerde figuur in de interreligieuze beweging die zo’n twintig jaar geleden op begon te bloeien in het internationale en multiculturele Oxford. Hij dook op in Sikh tempels, moskeeën en kerken en was vooral bekend in de Quakergemeenschap met wie hij deelnam aan liefdadigheidsprojecten. Met regelmaat kon je hem vinden in het gastvrije Friends' Meeting House, met de bekende rode deur, in St Giles'.

Op een keer gingen we naar Central Oxford Mosque. Ik stelde hem aan de jonge imam voor, een hafiz en qari (iemand die de Koran uit het hoofd kent en melodieus kan voordragen). Toen Anthony hem vertelde dat hij zichzelf als, christen-moslim zag, reciteerde hij spontaan in het Arabisch: "En je zult zeker vinden dat zij die het dichtst bij in liefde voor de gelovigen zijn, degenen zijn, die zeggen: 'Voorwaar, wij zijn christenen.' Dat is omdat er onder hen priesters en monniken zijn die niet hoogmoedig zijn.’’ (Koran, 5:82) Anthony vond het prachtig en vroeg om nog een vers waarna de imam hem op meer trakteerde.

Oxford Interfaith Friendship Walk. Afsluiting buiten Central Oxford Mosque© Sebastian van 't Hoff

Dit voorjaar, na een korte ziekte, overleed Anthony. Zijn vrouw, kinderen, familieleden en vele vrienden konden het moeilijk bevatten dat deze geliefde man er nu niet meer was. De begrafenis vond plaats in een Victoriaans, neogotisch kerkje aan de rand van Oxford, wat bomvol zat. Een potpourri van gelovigen begeleidde hun dierbare vriend naar zijn laatste rustplaats. Anthony hield niet van de, "viering van het leven van de overledene’’ wat tegenwoordig zo populair bij begrafenissen is. "Bid voor me en vergeef me mijn fouten," was al wat hij vroeg voor zijn begrafenis. Staande rond het graf baden we samen het Onze Vader waarna, op Anthonys verzoek, een tot de islam bekeerde voormalige rockster het Al Fatihah reciteerde, het eerste hoofdstuk uit de Koran. Vervolgens werd een moment stilte gevraagd voor persoonlijk gebed.

In de frisse lentelucht werd de weldadige stilte slechts onderbroken door het zachte ruisen in de wind van de jonge bladeren in de oude eik boven ons. Christenen - protestant, katholiek, Quaker - moslims, soefies, hindoes, sikhs, subudleden, een boeddhist, een Grootmeester van de Vrijmetselaars, en anderen, baden voor een gezegende terugreis van hun toegenegen vriend en broeder. Bon voyage, dierbare Anthony, bedankt voor het voorbeeld wat je ons gaf. Insha'allah, zien we elkaar weer in de volgende wereld.