De Engelse kunstenaar Banksy blijft me verrassen. Sinds jaren komen er nieuwe schilderingen van zijn hand op de afscheidingsmuur tussen Israël en de West Bank. Banksy gebruikt de muur als een muur die hij doorboort door er een opening in te schilderen, die hij overstijgt door er een meisje met ballonnen overheen te laten vliegen. Terwijl de muur nog staat, ondermijnt hij die scheidingswand  met zijn kunst.  Zo maakt hij nu ook zijn graffitikunst op muren van ruïnes in Oekraïne.

Ik vind het een fascinerende geweldloze bijdrage aan het verzet tegen oorlog en bezetting.

In 2019 verbeeldde Banksy het kerstverhaal. Jozef en Maria met Jezus in de kribbe en de os en de ezel aan de Palestijnse kant van de muur. Geen vrije doorgang. Op de muur lezen we in graffiti: Vrede, vrijheid en liefde in verschillende talen, ook in het Hebreeuws.

De ster van Bethlehem is het resultaat van een kogelinslag. Er zijn er meerdere te zien op de afbeelding. Banksy toont ons de heilige familie in de gevarenzone.  Hij opende vijf jaar geleden in Bethlehem een Walled off Hotel, een ommuurd hotel geopend vlak bij de checkpoint richting Jeruzalem. Hij wil zoveel mogelijk mensen in contact brengen met de keiharde werkelijkheid van het deels ommuurde en geïsoleerde Bethlehem.

De kerstliedjes waarin Bethlehem als idyllisch plek voorkomt gaan anders klinken. Het kerstverhaal krijgt een actuele context. Daarmee komt het dichter bij de oorspronkelijke harde werkelijkheid in de eerste eeuw. Die kogelinslag maakt ook een opening. Dat geeft te denken. Moet de muur met geweld om? Zijn kogels de oplossing? Heeft de kogel als geluk bij een ongeluk een opening geforceerd? Ik kies voor deze laatste optie. De kwetsbare Jezus is nu op de wereld gekomen in een situatie waarin de kogels rondvliegen.

De historische Jezus groeide op in een tijd waarin hij als tiener honderden verzetsstrijders aan kruizen langs de weg zag hangen. Dat heeft hem gevormd. ‘Vrede op aarde’ is in zijn mond niet een idyllische uitroep, maar een bittere noodzaak. Vrede moet er komen in Gods naam. Zo niet, dan gaat het moorden eindeloos door.

Die oproep om je vijand lief te hebben heeft hem niet geliefd gemaakt. Naïeve, nuttige idioot. Het bracht hem zelf aan het kruis. Door Banksy blijft zijn weerloosheid aan het licht komen en actueel. Met een paar woorden op een grauwe muur. Het kerstverhaal als begin van het einde van een muur die volkeren verdeelt?

Bram Grandia was jarenlang lid van de Theologische Werkgroep van Kerk en Vrede, 18 jaar hoofd van het IKON pastoraat en is tegenwoordig zelfstandig pastor, theoloog en columnist.