‘Ik weet dat het link is om dit te zeggen, maar ik weet dat het nog veel linker is om niets te zeggen,’ aldus ds. Paul Visser die met zijn preek over ‘het beest’ furore maakt. Het klinkt heldhaftig en dat spreekt aan: tot een dappere minderheid te behoren die weigert met de grote, domme massa mee te gaan en zich op heldhaftige wijze verzet tegen duistere machten. Hij brengt zijn verhaal waardig, zo lijkt het, maar er zitten me een paar dingen dwars.

Zo gebruikt hij in zijn betoog regelmatig de woorden ‘ik zal niet zeggen dat, maar…’ Het is een niet zo’n dappere manier om iets te beweren zonder er verantwoordelijkheid voor te nemen. Maar ‘wat je niet zult zeggen’, zeg je natuurlijk wél. Trump bediende zich er graag van: ‘ik zeg het niet, maar er is gezegd dat…’ Deze constructie doet vermoeden dat de spreker zeker is van ‘wat hij niet zal zeggen’ en het betreurt dat hij het niet met glasharde bewijzen kan aantonen. Wie te horen krijgt ‘ik zal niet zeggen dat je onbetrouwbaar bent’, weet zich in ieder geval in de beklaagdenbank geplaatst.

Verontrustende boodschap

Wanneer ik meeneem wat ds. Visser ‘niet zal zeggen’, maar tóch zegt, kom ik tot deze verontrustende boodschap: ‘De coronacrisis mag in haar nadagen lijken, maar wat er in de nasleep tot ontwikkeling aan het komen is, is vele malen erger. Het beest - of de macht van het kwaad, of de duivel zelf – is bezig met het uitbroeden van groot onheil.

‘Ze’ van de VN hebben een plan gelanceerd om alles en iedereen aan te sluiten op een wereldomvattend digitaal systeem en wie die aansluiting weigert, zal van alles en iedereen worden uitgesloten. ‘Ze’ hebben alvast wat geoefend met de vaccins en de QR-codes en tevreden vastgesteld dat een grote meerderheid zich willoos uitlevert aan kwade machten. Dat ‘ze’ niet deugen, blijkt ook al uit het feit dat ‘ze’ ons een LHBTI-standpunt door de strot hebben geduwd, waarbij niemand meer gewoon man of vrouw mag zijn. Wie echter, met behulp van de Bijbel de streken van het beest kan duiden en zich gehoorzaam schaart onder de banier van Christus, zal misschien de kracht ontvangen het beest te weerstaan.’

Het allergrootste bezwaar maak ik tegen Vissers poging de zorgelijke toestand waarin we ons als wereldgemeenschap bevinden te tekenen als een absolute strijd tussen het goede en het kwade

Dirk van de Glind

Hoewel er kritische kanttekeningen te plaatsen zijn bij het gevoerde coronabeleid, komt het me als grotesk, onfatsoenlijk en gevaarlijk voor het te duiden als een uiting van de macht van het beest. Ook lijkt het me niet terecht allen die zich hebben laten vaccineren neer te zetten als mensen die domweg de massa volgen. Maar het allergrootste bezwaar maak ik tegen Vissers poging de zorgelijke toestand waarin we ons als wereldgemeenschap bevinden te tekenen als een absolute strijd tussen het goede en het kwade.

Met zijn apocalyptische zwart-witschema gooit hij olie op het vuur van de toch al gistende polarisatie, omdat het ‘de goeden’ als nog beter en dapperder afschildert en ‘de slechten’ als nog slechter en boosaardiger. En dat hij dit zonder blikken of blozen doet ‘in de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest’ maakt het er voor mij bepaald niet beter op.

Zwart-wit paradigma

Het is juist dit zwart-witte paradigma dat het christelijke denken eeuwenlang heeft beheerst en van binnenuit heeft verziekt: ‘Wij, de christenen, weten wat de waarheid is. Wie weigert zich over te geven aan onze God, wordt uitgesloten van het waarachtige leven en wacht na zijn sterven de eeuwige dood in onzegbare pijnen en verdriet.’ Dit verhaal werkt voor velen niet meer, maar het heeft er alle schijn van dat Visser heimwee heeft naar de macht van dit verhaal en nu zijn kans schoon ziet het toch weer te vertellen: ‘Wij als verdedigers van de christelijke normen en waarden tegenover de macht van de duisternis met z’n LHBTI-kwaad, vaccinatiedwang en digitale dwingelandij.’

We leven in tijden van grote verwarring en er lijken geen grote verhalen meer te zijn die richting en houvast bieden. Tegelijkertijd is het verlangen naar zo’n verhaal groot en de behoefte om met het vaandel van de waarheid te zwaaien enorm. Maar wie achter een vlag aanloopt en zich uitlevert aan een waarheid buiten zichzelf is een prooi voor lieden met kwalijke bedoelingen. Dát heeft Visser goed begrepen. Maar zijn oproep zich achter zijn banier te scharen brengt onherroepelijk hetzelfde gevaar van blinde gehoorzaamheid met zich mee. En waar de macht van het kwaad in de ánder gelokaliseerd wordt, liggen geweld en ellende altijd op de loer.

Eigen weg

Visser waarschuwt ervoor dat iedereen zijn vrijheid zal kwijtraken wanneer we het beest meer en meer macht over ons leven geven. Er is echter een vrijheid die niemand ons kan afnemen. We kunnen altijd weigeren ons neer te leggen bij iets waarvan we diep vanbinnen wéten dat het niet goed is – én de gevolgen van die keuze op ons nemen.

We kunnen altijd weigeren ons neer te leggen bij iets waarvan we diep vanbinnen wéten dat het niet goed is – én de gevolgen van die keuze op ons nemen

Dirk van de Glind

Het was deze innerlijke vrijheid die mensen als Jezus, Gandhi en Nelson Mandela de kracht gaf de rug recht te houden en hun humaniteit niet te verkwanselen. Het vraagt moed en voortdurend zelfonderzoek om tot die innerlijke vrijheid te komen. Het vraagt om de wijsheid van Confucius: ‘Zie je een goed mens, volg hem na. Zie je een slecht mens, onderzoek je eigen karakter.’ Het vraagt om de liefde en de mildheid van Jezus die aanspoort onze naaste lief te hebben als onszelf. En om het mededogen dat in alle religies is verwoord als de Gulden Regel: ‘Ga zo met je medemensen om als je zou willen dat ze met jou omgaan.’

Zo zoek ik in deze coronacrisis en alles wat deze met zich meebrengt mijn eigen weg. Ik weet te weinig van alle ins en outs van alle mogelijke opties om tot een waterdicht oordeel te komen en erken dat ik het bij het verkeerde eind kan hebben. Maar de belangrijkste vraag is voor mij niet of een vaccin al dan niet schadelijk is. De belangrijkste vraag is of ik trouw ben aan dat wat ik diep vanbinnen aanvoel als goed. Volgens mij is dat de enige manier om af te rekenen met machten van het kwaad – die ook in mij huizen.