Onder het dak van de Grote Kerk in Naarden bevindt zich een houten gewelf, dat tussen 1510 en 1518 is beschilderd met Bijbelse taferelen. Aan de noordzijde beschrijven tien voorstellingen de gebeurtenissen van de stille week, Pasen, Hemelvaart en Pinksteren. Elke afbeelding is gekoppeld aan een voorafbeelding uit het Oude Testament aan de zuidzijde. Je kunt je theologische vraagtekens zetten bij deze werkwijze. Die doet immers geen recht aan de verhalen uit het Oude Testament. Deze verhalen staan op zichzelf. Zij hebben geen verbinding met het leven en sterven van Jezus nodig om betekenisvol te zijn.

Toch biedt het geheel van taferelen een zinvolle samenhang en verschaft het nieuwe inzichten. Op dit moment worden de afbeeldingen gerestaureerd en dat vormt een goede aanleiding voor een nieuwe publicatie. Ik ben in dat kader gevraagd om de Bijbelse verhalen te beschrijven die ten grondslag liggen aan de afbeeldingen. En zo verdiepte ik mij de afgelopen maanden in verhalen die mij niet altijd even vertrouwd waren. Verhalen die vrijzinnigen geneigd zijn om over te slaan. Ik noem er een drietal.

En zo verdiepte ik mij de afgelopen maanden in verhalen die mij niet altijd even vertrouwd waren. Verhalen die vrijzinnigen geneigd zijn om over te slaan

Joost Röselaers

De zeven broers uit 2 Makkabeeën bijvoorbeeld, die voor de ogen van hun moeder gemarteld worden omdat ze weigeren varkensvlees te eten. Zij blijven allen trouw aan hun principes en overlijden een voor een aan hun verwondingen. Het wordt allemaal buitengewoon rauw beschreven. Na het lezen van dit verhaal ging ik vervolgens anders kijken naar de geseling van Jezus. Hoe hij in diepe eenzaamheid trouw bleef aan zijn principes, de eenzaamheid, het onvermijdelijke einde. En ik verbond het met zoveel mensen uit onze tijd die vanwege hun geloof en overtuigingen worden vervolgd en vermoord.

Bij de bespotting van Jezus is de voorafbeelding het verhaal van Elisa die door kinderen wordt uitgelachen vanwege zijn uiterlijk: zijn kaalheid en de mantel die hij draagt. “Rot toch op, kale!” roepen zij hem na. Het bespotten komt door dit verhaal van Elisa heel dichtbij. Je denkt aan die keren dat je niet op je plek was in een gezelschap. Je denkt aan die vrouw in een boerka of de man met een keppeltje die bespot worden op straat. De kinderen worden in het verhaal van Elisa uiteindelijk opgegeten door beren die plotseling op het toneel verschijnen. Hoe herkenbaar, die behoefte aan wraak en genoegdoening.

Door de kunsten weet het Bijbelse verhaal ook buitenkerkelijken te raken en inspireren (daar waar kerken het dikwijls laten liggen). En wel in een ontwapenende eerlijkheid. De onderdrukten, eenzamen, hoeren, tollenaren en hoerenlopers, wij allen komen er in voor

Joost Röselaers

Een derde verhaal dat ik ontdekte: het verhaal van de ontsnapping van Simson uit de vijandige stad Gaza, nadat hij de nacht heeft doorgebracht met een prostituee. Een grote meute achtervolgt hem, maar wonder boven wonder weet hij levend de stad te verlaten. Wat een lef om dit verhaal te verbinden aan het verhaal van de opstanding van Jezus! Het maakt de opstanding zoveel alledaagser. Je komt weer tot leven na een benauwde situatie. Je bent er nog, en de toekomst ligt onverwacht weer open (en opmerkelijk: over het bezoek aan een prostituee velt het verhaal geen oordeel).

Het is zeer de moeite waard om de afbeeldingen in Naarden te bezoeken (dat kan deze zomer van dichtbij, dankzij de steigers die er nog staan vanwege de restauratie). In een kerk die vooral bekend is vanwege de uitvoeringen van de Matthaüs-Passion. Al eeuwenlang spreekt het Bijbelse verhaal dankzij de kunsten tot onze verbeelding en raken wij er persoonlijk en maatschappelijk bij betrokken. Door de kunsten weet het Bijbelse verhaal ook buitenkerkelijken te raken en inspireren (daar waar kerken het dikwijls laten liggen). En wel in een ontwapenende eerlijkheid. De onderdrukten, eenzamen, hoeren, tollenaren en hoerenlopers, wij allen komen er in voor. En ons wordt een nieuw perspectief aangereikt. Want in alle verhalen, aan de noord- en de zuidzijde van de kerk, valt er een rode draad te ontdekken. Wie en wat bespot en gekleineerd wordt, komt uiteindelijk in het licht te staan.

Joost Röselaers is predikant van Vrijburg Amsterdam en hoofdredacteur van Idee, het tijdschrift van de Mr. Hans van Mierlostichting.