Hoe gaat het nu met je?

Wim Jansen: “Naar omstandigheden heel goed. Ik heb vorig jaar slecht nieuws gehad, maar dankzij nu en dan een injectie lijkt de ziekte zich nog even koest te houden. Het is natuurlijk, zo van onderzoek naar onderzoek, wel een leven in onzekerheid, maar geldt dat niet voor iedereen? Zeker voor 70-plussers? Om mij heen vallen generatiegenoten weg die mij kort geleden nog vol mededogen sterkte toewensten in mijn ziekte. Een positief gevolg is dat ik heel intens leef. We leven dubbel in deze dagen. En vreemd genoeg heb ik ongelooflijk veel energie.”

Je schrijft nog steeds ontzettend veel artikelen en boeken. Waarom?

“Tja, waarom? Het gebeurt gewoon. Ik kan het niet laten. Het welt in mij op. Heeft ook te maken met het feit dat ik alles nu zo intens beleef. De ‘dingen van God’ komen sterker dan ooit. Zo levend, zo werkelijk. Het zal vast ook verband houden met mijn besef van eindigheid. Het moet nu gebeuren. De meeste van mijn vrienden zijn al dood. Ik heb geen missie dat ik nog per se dit of dat wil schrijven. Het is meer dat ik me niet meer laat weerhouden als iets zich aandient dat ik nog mee wil geven vanuit mijn leven. Mijn rijke leven, mag ik wel zeggen. Een leven vol liefde en God. Zo is ook Brandend verlangen eruit gevloeid. Voor komend najaar staat er alweer een nieuw boekje op stapel over Etty Hillesum. En ik ben bezig aan een ‘lovestory in poëzie’. Ik laat me niet meer weerhouden, nee.”

Ben je bang om dood te gaan?

“In het geheel niet. Ik kom thuis in God/Liefde, hoe dat er ook uit mag zien. Ik geloof niet dat er een eeuwig duister is. Veeleer een eeuwig nu in een licht van liefde, zoiets. Een licht waarin mijn ‘ik’, althans dat ‘ik’ dat wij onszelf construeren om te overleven, volledig is opgegaan. Vandaar de ondertitel: opgaan in God/Liefde. Dat besef wordt steeds sterker. Maar ik wil natuurlijk nog niet. Vooral voor mijn geliefden en het meest voor mijn lief Eliane, die ik overigens ook in Brandend verlangen Naomi noem. Ik heb ook het gevoel dat ik nog een proces heb af te ronden. Het leren van vertrouwende en loslatende liefde. Daar ben ik altijd slecht in geweest. Ik weet misschien iets van God, Eliane weet alles van de liefde. Ik wil van haar leren.”

Wat wil je precies leren?

“De onbekommerde liefde te genieten. Je openen om liefgehad te wórden. Wij hebben het vreselijk goed gehad samen, en nog, maar ik kom er nu wel achter dat zij veel meer van mij gehouden heeft dan ik mij heb gerealiseerd. Dat ik daar toch nog te weinig van genoten heb. Ik heb in mijn leven al vaker gemerkt dat een mens altijd nog dieper het bos in kan om de schat te vinden. Ik moet dat oefenen. Wat dat betreft voel ik mij echt nog in een nieuwe, verdiepende fase.”

Hoe oefen je dat?

“Ik mediteer op het Godsgeschenk in mijn leven, Eliane’s grote liefde voor mij. Zo probeer ik mij die eigen te maken, te genieten, te proeven op de tong, in de ruimte ervan te rusten. En daarmee in God, als bron ervan. Ik ben daartoe genoodzaakt omdat ik recent in een lichte depressie belandde door de bijwerking van een van mijn medicijnen. De vanzelfsprekendheden vielen weg. Ik moet er weer meer moeite voor doen om de essentie van mijn leven en onze liefde op waarde te schatten. Dat kan de winst zijn van een moeilijke periode. De andere kant van de medaille van lijden en ziekte.”

Ik heb het gevoel dat ik nog een proces heb af te ronden. Het leren van vertrouwende en loslatende liefde

Wim Jansen

Hebben lijden en ziek zijn zin?

“Ik denk van wel. Niet in die betekenis dat het door een god geprogrammeerd zou zijn met het oog op beproeving of vanuit een karmagedachte. Wij kunnen niet achter het gordijn kijken en we moeten niet proberen God na te rekenen. Maar de ervaring laat zien dat lijden wel degelijk liefde kan genereren. Ik denk dat wij mensen ook het niet-maakbare nodig hebben. Dat wij kunnen groeien aan pijn en dat we zonder lijden ons zouden verliezen in een oppervlakkig najagen van genot. Dat we het wonder van het leven en ook onze geliefden als vanzelfsprekend zouden gaan beschouwen. Wij zijn niet gebouwd op alleen voorspoed. Zoals in dat lied van Barnard: Gods goedheid is te groot voor het geluk alleen…”

Hoe heb je dat zelf ervaren nu je er in de tijd dat je aan het boek schreef mee werd geconfronteerd?

“Wat de liefde betreft hebben ziekte en lijden mij altijd verdiept. Lijden als het snelste dier naar de volkomenheid, zoals Meister Eckhart zei. Ik begrijp wel wat hij daarmee bedoelt. In mijn boek heb ik er verschillende hoofdstukken aan gewijd. Als het over ziekte en lijden gaat: waar het op neer komt in dit raadselachtige leven is de vraag: hoe kan ik hierin – in dit wat ik niet wil – groeien in liefde?”

Waarom praten we in Nederland zo weinig over de dood?

“Tja, wie praat graag over de eindigheid van zijn ‘ik’ of zijn geliefden? Ik denk niet dat dat alleen voor Nederland geldt. Van nature schuift de mens de dood voor zich uit. Alles in een mens wil leven. Schweitzer zei: ik ben leven dat leven wil te midden van leven dat leven wil. Rekening houden met de dood en erover praten is iets wat we echt moeten leren. Er zijn culturen waar dat de mensen meer in het bloed zit. Waar de dood een meer geïntegreerd onderdeel is van de levenssfeer en het levensbeschouwelijke systeem, zoals in natuurgodsdiensten en het hindoeïsme, waarin de dood meer als een bevrijding wordt gezien. Het is wel noodzakelijk dat de westerse cultuur daar iets van wil leren, want hier doen we er heel rigide over.” 

In meerdere artikelen op onder andere de websites van Volzin en Ongrond heb je flinke kritiek op de coronamaatregelen. Wat is de kern van deze kritiek?

“De kern van mijn kritiek is dat iedereen zo volgzaam is. Natuurlijk ben ik niet van de complottheorieën, maar wie vragen stelde werd verketterd en als incorrect beschouwd. Terwijl niemand – zeker de regering niet maar ook de zogenaamde deskundigen niet – weet wat er moet gebeuren. Men sloeg om zich heen in het wild met allerlei maatregelen zonder af te wegen wat die voor ellende veroorzaken. Vooral dat de jongeren zo getroffen worden, heeft me echt geraakt. Het hele probleem is dat Nederland zijn gezondheidszorg niet op orde heeft en dat daar alles nu voor moet bloeden. De prijs van de lockdown is simpelweg te hoog.”

Wim Jansen© Filou van de Velde

Het 'zwarte scenario' is gelukkig nog geen realiteit geworden in ziekenhuizen: dat er vanwege de te beperkte capaciteit over wel of niet leven besloten moet worden. Je hebt hier veel over geschreven, ook in Brandend verlangen, en veel kritiek op gehad van lezers. Snap je die kritiek?

“Natuurlijk snap ik die kritiek. Ik claim ook geen gelijk. Maar de vragen bij het beleid moeten wel gesteld kunnen worden. Veel mensen denken ten onrechte dat de regering het automatisch bij het rechte eind heeft. Dit soort volgzaamheid is fnuikend voor een land. Je kunt niet leven zonder risico. En angst is een slechte raadgever. Je ziet dat de regering ook als de dood is voor claims en verwijten. Dat is echt een probleem van de Westerse samenleving, hoor, die enorme kramp om dingen te borgen. Dat gebrek aan vertrouwen. Het maakt zowel de zorg als het onderwijs helemaal kapot. Net zoals overigens de marktwerking en de minutieuze protocollengekte die daar het gevolg van is."

Je verzet je daartegen?

“Mystiek is verzet, zoals ik daar in mijn boek in verschillende hoofdstukken op terugkom. Een leven met God kan niet anders dan op z’n minst schuren tegen de cultuur. Zo heb ik een hoofdstuk gewijd aan de opstanden in Chili vorig jaar, ondersteunend, ook vanwege onze Chileense schoondochter. De coronatijd hier heeft me teleurgesteld wat betreft een kritische houding van de media en het volk in het algemeen.”

Denk je dat we na alle corona-ellende naar een 'andere wereld' gaan?

“Corona heeft ook veel winst opgeleverd. Meer thuis werken, de vele nu toegepaste digitale mogelijkheden. Dat zijn de praktische voordelen. Misschien is er meer besef gekomen van niet-maakbaarheid en eindigheid. Dat zou grote winst zijn want we raasden maar door. Toch heb ik daar niet al te veel vertrouwen in. De mens is hardleers wat dat betreft. Zodra alles weer ‘normaal’ is vrees ik dat ons consumentengedrag ook weer ‘normaal’ wordt.”

Hoe denk je over de toekomst van kerk en christendom in Nederland?

“Niet. Want daar gaat het helemaal niet om. Zowel christendom als kerk zijn geen doel in zichzelf, maar bestemd om zichzelf op te heffen ten behoeve van, ja wat? Ik denk de universele Liefde, die je ook God kunt noemen. Wat me een beetje verbaast, ook bijvoorbeeld in jullie eigen illustere Volzin, dat telkens die term ‘nieuw christendom’ opduikt. Waarom zou je in hemelsnaam een nieuw christendom willen? Het gaat immers niet om het christendom zelf maar om de kern ervan: de Liefde leeft. Kijk, natuurlijk kan de kerk helpend zijn om God op het spoor te komen, maar nodig? Zie maar of bepaalde elementen van de kerk levensvatbaar blijven. Het wijst zich vanzelf. Ik denk dat in ieder geval de stilte overblijft.”

Hoe belangrijk zijn stilte en contemplatie?

“Ik heb de indruk dat de samenleving daar werkelijk om schreeuwt! Het voegt zoveel toe als je werk maakt van de innerlijke mens. Het voegt Liefde toe. Mijn hele boek wordt erdoor gedragen. Het is telkens vanuit de dagelijkse situatie – de vreugden en vragen, de mooie momenten en de pijnlijke conflicten – dat ik de stilte in ga. De enige weg is de weg naar binnen. Dat is de titel van mijn volgende boekje. In de stilte kom je het verlangen op het spoor naar God/Liefde. In de stilte is de Liefde te vinden die in ieder mens huist. En Liefde geneest innerlijk. Ik ondervind nu zelf ook weer zo sterk de kracht ervan. Mediteren brengt je geest in een heldere ruimte.”   

In de stilte kom je het verlangen op het spoor naar God/Liefde. In de stilte is de Liefde te vinden die in ieder mens huist. En Liefde geneest innerlijk

Wim Jansen

Waarom blijf je consequent het woord God gebruiken in je artikelen en boeken?

“Het is geen must. Ik laat anderen vrij. Ik gun iedereen om van het woord ‘God’ af te zien. Zoals Willigis Jäger doet in zijn boekje Voorbij God. En zoals de benedictijner/hindoe-monnik Bede Griffiths liever spreekt over de goddelijke dimensie ‘als een aanwezigheid die je geen naam moet geven’. Maar zelf wil ik het mij niet laten ontnemen. Ik heb zoveel meegemaakt – en nu weer – dat het woord ‘God’ voor mij een levende werkelijkheid is geworden. Ik heb geen zin meer me daarvoor te verontschuldigen. Trouwens, ik heb van jongs af aan de diepste rust en hoogste vreugde gepeild achter die hanenpoten G o d. Wat de ondertitel betreft heb ik leentjebuur gespeeld bij Spinoza met zijn God/Natuur. Om aan te geven dat God geen mannetje in het heelal is maar dat ik het geheim van de Liefde God noem.”

"Zelf ben ik aan christendom en religie voorbij – en uitgekomen bij de mystiek van de Liefde", geef je aan op je website. Vertel...

“Ik denk bijvoorbeeld aan Rumi: ‘De minnaars van God hebben geen religie, maar alleen God.’ Christendom en religie zijn bestemd om zichzelf overbodig te maken in de Liefde. Om op te branden in God ‘als een mot in een kaarsvlam’. Het laatste hoofdstuk van mijn boek.”

Seksualiteit en erotiek zijn belangrijke thema's voor jou. Kun je dat uitleggen?

“De meeste mensen noemen het neuken. Maar dan moeten ze het toch wel over een ander spel hebben dan wat mijn geliefde en ik spelen. Zo’n plat woord is volstrekt misplaatst voor de goddelijke dimensie ervan. Kijk, er kan een moment komen dat seks niet meer mogelijk is. Dan zijn mensen in staat een andere modus te vinden als uitdrukking van de liefde. Maar zolang het mogelijk is, is het een groot Godsgeschenk tussen geliefden. Als er toch iets in een titel als Brandend verlangen past… Een citaat: ‘Het is de met liefde bezielde erotiek die een mens ‘God!’ doet verzuchten. In deze maatschappij, waarin duurzame liefde hardnekkig als saai en seksloos wordt neergezet, kan dat niet vaak genoeg worden beleden.”

Hoe zie je de komende periode voor je? Waar houd je rekening mee? Waar geef je je aan over?

“Alles is onzeker met mijn ziekte. Ik houd met alles rekening. Maar we leven ongelooflijk intens. Ik geef me dagelijks over aan God/Liefde. Ik wil opbranden in liefde. Net als Rumi.”

Wim Jansen (1950) is emeritus predikant van onder meer Vrijzinnig Delft en de Vrijzinnige Koorkerkgemeenschap in Middelburg. Meer over zijn boeken, gedichten en zijn beleving van de mystiek op www.wimjansen.nu.