Zoals vaker het geval is bij pacifistische pleidooien, roept ook deze open brief op sociale media hoon over zich af. "Oekraïne moet zich gewoon laten afslachten", vindt journalist Ruurd Ubels, die de brief "verbijsterend" en "de naïviteit ver voorbij" noemt. "Zelden zoiets doms gelezen, inderdaad", reageert theoloog Stefan Paas. "Kunnen we misschien niet wat theologen ruilen tegen de dappere buitenlandse krijgsgevangenen in Donetsk?", grapt priester Jan-Jaap van Peperstraten.

De open brief stelt dat Poetins Rusland al lang voor de invallen in Oekraïne door het Westen tot vijand is gemaakt. Datzelfde Westen maakt de oorlog nu groter dan die volgens de auteurs van de brief is: tot een algemene strijd tussen Democratie en Autocratie. Voorkom dat de oorlog "uitzichtloos" wordt, stelt de brief tot besluit. "Keer terug van de heilloze weg van het bewapenen van Oekraïne en het verder isoleren van Rusland."

De voornaamste bezwaren tegen de open brief gaan twee kanten op. Allereerst zijn er mensen die stellen dat onderhandelen alleen kan vanuit een min of meer gelijkwaardige positie. Op dit moment is dat niet het geval, dus is een pleidooi voor onderhandelen misplaatst. Ten tweede is er de kritiek dat niet bewapenen ertoe zal leiden dat Oekraïne overlopen wordt door Rusland - en dus feitelijk een tweede Wit-Rusland wordt. Is pacifisme niet inderdaad "dom" als dit betekent dat je je als land niet eens mag verdedigen tegen een kwaadaardig regime?

Theoloog des Vaderlands Thomas Quartier is een van de ondertekenaars van de open brief. Hij liet echter elders al weten niet te willen ingaan op vragen over die brief. Dus legt Volzin bovenstaande dilemma's voor aan dominee Margriet Gosker en Henk Baars, voorzitter van Kerk en Vrede. Ook zij ondertekenen de brief.

"Kritische vragen zijn nu nodig"

"Ik ben lid van de Raad van Advies van Religies Voor Vrede", vertelt Margriet Gosker. Mensen van die organisatie hebben de open brief niet getekend, volgens haar onder andere omdat het niet meer bewapenen van Oekraïne ertoe zal leiden dat dit land overlopen wordt door Rusland.

"Een andere reden om niet te tekenen is dat in de verklaring de schuld eenzijdig aan de kant van Rusland wordt gelegd, terwijl er ook aan westerse kant grote politieke fouten zijn gemaakt. Het Westen wordt in de verklaring wel bekritiseerd, maar de schuld wordt eenzijdig aan één kant gelegd.

Angela Merkel verdedigde gisteren in een interview dat ze als bondskanselier niet naïef of te positief is geweest tegenover Rusland. Gosker begrijpt dat "heel goed, ondanks de kritiek op haar. De almaar voortgaande bewapening is een heilloze weg, die alleen nog maar tot veel meer doden en gewonden en nog meer verderf en vernietiging zal leiden.

Ik heb persoonlijk wel bezwaar gemaakt tegen de ongenuanceerde oproep en ik had het beter gevonden als er ‘ongebreidelde’ bewapening had gestaan, omdat ook ik vind dat Oekraïne het recht heeft zichzelf te verdedigen. Maar het proces was al in een zo vergevorderd stadium, dat geen aanvullingen of correcties meer mogelijk waren. Toch heb ik er zelf voor gekozen om het appel te ondertekenen, omdat het nu nodig is kritische vragen te stellen bij deze escalerende ontwikkelingen."

"Doorvechten zal leiden tot een catastrofe"

"De kritiek op de open brief is dat je eigenlijk niet met Poetin kunt onderhandelen", begint Henk Baars. "Stefan Paas zegt: je kunt dat pas doen als je een gelijkwaardige positie inneemt. Dat is het klassieke oorlogsdenken. Vechten tot je gelijkwaardig bent. Maar dat zul je nooit worden. Rusland valt nog steeds aan met een staand leger, heeft nog niet eens gemobiliseerd. Op het strijdtoneel gaat het niet gelijkop. De Russen kruipen langzaamaan steeds dichter Oekraïne in. De meest waarschijnlijke uitkomst is dat dat land doormidden gesneden wordt. Velen durven dat echter niet uit te spreken, uit sympathie voor Oekraïne."

Kortom, het lijkt erop dat het bewapenen van Oekraïne niet tot de gewenste uitkomst zal leiden. Maar wel tot heel veel doden.

Henk Baars, voorzitter vereniging Kerk en Vrede

Baars: "De diepste overtuiging van pacifisten is dat we een andere wang moeten toekeren. Dat wil zeggen: tegen alle rechtvaardigheidsgevoel in toch compromissen sluiten. Een schone vrede zal er niet komen. Pacifisme is niet voor bange mensen. Een pacifist is een activist. Als je de vijand niet meer in de ogen kunt kijken, houdt het op en roep je over jezelf de catastrofe af. Dat zal zijn dat Oekraïne tot de laatste man vecht. Er is geen uitweg uit deze oorlog geformuleerd."

De kiem voor deze oorlog is al jaren geleden gezaaid, stelt Baars. Zelfs al lang voor de Russische annexatie van de Krim in 2014. "Poetin heeft de verwestering van landen als Bulgarije, Polen en de Baltische staten toegestaan. Hij heeft gezegd dat hij daar niet zal binnenvallen, want dan vecht hij direct met de NAVO. Nu doet hij dat via Oekraïne indirect."

Bij allerlei interventies heeft slechts een zeer klein deel succes gehad. Nooit heeft het democratie als resultaat. Altijd chaos. En dan trekken we ons terug, want dan weten we het niet meer. Het gaat decennia duren voor alle fysieke (en mentale) verwoestingen weer zijn hersteld

Henk Baars

Critici noemen pacifisme naïef. Maar is in de ogen van Baars niet juist militarisme naïef? "Ik weet niet of je dat frame van 'naïef' moet gebruiken", vindt hij. "Het is in ieder geval onverstandig. Amerika is voor de zoveelste keer via een ander land een gevecht aan het voeren dat geen einde heeft. Het volgende is waarschijnlijk Taiwan. En zo rennen we van oorlog naar oorlog. Bij allerlei interventies heeft slechts een zeer klein deel succes gehad. Nooit heeft het democratie als resultaat. Altijd chaos. En dan trekken we ons terug, want dan weten we het niet meer. Het gaat decennia duren voor alle fysieke (en mentale) verwoestingen weer zijn hersteld."

"Poetin liet toe dat allerlei landen westers werden, maar Oekraïne niet. In diplomatiek opzicht is niet goed naar hem geluisterd, niet beseft hoe zwaar dit punt voor hem weegt. Poetin heeft grenzen getrokken. Dat kun je onzin vinden, maar het is wel een feit. Misschien hadden we na de val van het IJzeren Gordijn de NAVO moeten opheffen, of Rusland erbij moeten vragen. We zijn echter in het oude vijandsbeeld blijven hangen."

Laat je Oekraïne niet in de steek als je nu stopt met bewapenen? Het land moet zich toch kunnen verdedigen? "Maar wat is erger?" werpt Baars tegen. "De volledige verwoesting van het land, of dat het in Rusland ingesloten raakt? Ik weet dat zo net nog niet. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de strijd in vijf dagen klaar, omdat we in Nederland dachten: wat voor zin heeft het als ze na Rotterdam nog meer steden bombarderen? Het resultaat zou hetzelfde zijn geweest. Maar in Oekraïne gebeurt dat laatste nu wel. Poetin is misschien gek, maar dan helpt het ook niet om hem tegen de klippen op te bewapenen."