Het jaar was in het lijf gaan zitten en ik droeg het nog wel een paar maanden het nieuwe jaar in,  vreesde ik. Daarvoor had ik geen overzicht nodig. Voor Promenade maakte ik een uitzondering. Twee gescheiden afleveringen, voor hoogopgeleide stedelingen en laagopgeleide plattelanders moesten het jaar inzichtelijk maken en het afscheid vergemakkelijken.

Want het was me het jaartje wel! Diederik Ebbinge speelt in het programma de ijdele talkshow host die terloops zijn ijdelheid bekritiseert. Ton Kas, Henri van Loon en Eva Crutzen zijn de slaafse sidekicks, die zich met gespeelde tegenzin door Ebbinge laten meeslepen. In deze afleveringen was het al niet anders. Behaagziek wentelde Diederik zich als een kameleon in de kleren en schoenen van Hugo de Jonge en daarna Rob Kemps van de Snollebollekes. De provincie bleek vooral Brabant te zijn. Waar zit ik nu naar te kijken vroeg ik mij in het voorjaar af bij de eerste afleveringen van Promenade. Een talkshow ja, een parodie op RTL’s Boulevard en Hart van Nederland, een makkelijk gemaakte satire. Zo lijkt het.

Maar Promenade is vooral chaos. Elke poging om enige lijn te krijgen in onze gecompliceerde maatschappij sneuvelt in mislukking en onbegrip. Alle journalistieke vooringenomenheid – het is toch duidelijk dat stad en platteland verschillend moeten worden benaderd? – blijkt domme houvast.

Promenade met Diederik Ebbinge, Eva Crutzen, Henry van Looy en Ton Kas.© NTR

De afslag richting absurdisme wordt regelmatig genomen en er worden spelletjes gespeeld waarvan de regels al spelend worden veranderd. Alles richt zich naar de luimen van Diederik, die het vooral gezellig en leuk wil maken en verlangt naar show.

Ondertussen deelden in deze afleveringen de gasten quasinonchalant hun privéverhalen. Henri bleek net vader, Eva zwanger en Ton eenzaam. Chaos dus, maar wat een briljante chaos! Het hoogtepunt vormde Eva Crutzen die dwars door de wanorde het lied Wie heeft de zon uit je gezicht gehaald? van Herman van Veen zong.

Troost voor Diederik, die filmpjes met complotdenkers en virusontkenners niet meer trok en in janken was uitgebarsten. Maar ook een vraag aan al die woedende mensen met hun geloof in 'deep states', pedofielennetwerken en wat al niet. Parodie of niet, haar zang raakte aan de ziel.

Ik vertrek

Was het onder invloed van de blik van Diederik dat ik de Nieuwjaarsaflevering van Ik Vertrek ook niet meer begreep? Het vertelde het verhaal van Emmy, die haar man Rutger in Nederland achterliet om in de Dordogne een Bed and Breakfast te beginnen in een vervallen kasteel dat ze voor 300.000 euro had gekocht.

Rutger zag het avontuur niet zitten, bleef in Nederland en kocht voor zichzelf een boot. We zagen Emmy zwoegen met kapotte ruiten, vechten tegen knagende termieten en besluiteloos rondlopen met teveel kleuren verf. Emmy joeg haar droom na, timmerde, schilderde en streed vooral tegen het voortgaande verval en bij tijd en wijle tegen haar eigen wanhoop.  

Emmy en Rutger in 'Ik Vertrek'© AVROTROS

Een zelfstandige sterke vrouw, zo zag zij zichzelf. Dromen kunnen je bedriegen en je doodeenzaam maken, dacht ik bij het goede glas wijn dat ik mij maar inschonk. Gelukkig stuurde manlief een boiler. Een cadeau. Had ze in ieder geval warm water. Ze kreeg twee kamers vervalvrij. En natuurlijk was er op het eind weer de altijd goedmoedige Franse burgemeester die hartelijk de opening verrichtte. En waren er eerste gasten die het plaatje van het goede Franse plattelandsleven mooi invulde.  Zo zien we het graag. Wie wil dit niet?

Ondertussen lekte het dak en was er voor de termieten meer dan voldoende voedsel. Misschien is dit wel de metafoor voor onze maatschappij dacht de cultuurpessimist in mij bij het tweede glas wijn. We zijn bezig een crisis te bestrijden, zetten alle kaarten op het virus en hebben niet in de gaten welke grotere rampspoed zich boven ons voltrekt. Die van het klimaat bijvoorbeeld. Of van de politieke en maatschappelijke ontwrichting.

Dwars door België

Maar die gedachte ging snel weg toen ik terugkijkend de vier afleveringen van Dwars door België bekeek. Ook dat land kent zijn portie vreemdheid maar dan wel een vrolijke.  

Klik op het plaatje voor een interactieve kaart.© VPRO

Programmamaker Arnout Hauben trok in de serie met zijn vrienden te voet door Vlaanderen en Wallonië en toonde ons de mensen onderweg. Spontane ontmoetingen, ontboezemingen en inzichten in de lokale geschiedenis en verhoudingen wisselden zich af.

Kijk vooral de laatste aflevering terug, de tocht door het diepe zuiden van België. Arnout en kompanen stuiten op een kluizenares die al 45 jaar achter een kapel woont, in afzondering. Gewoon omdat ze van Jezus houdt.

Zesennegentig is ze en ze heeft niet lang meer te gaan. Dat is niet erg. Ze ziet er naar uit om hem te ontmoeten. Arnout houdt niet zoveel van Jezus, wel van zijn vrouw. Het gesprek kent een mate van schuchterheid, maar deze draagt de ontmoeting. Het lichte ongemak verraadt de echtheid.

En ineens weet ik waarom ik de laatste dagen telkens het fragment van Eva Crutzen uit Promenade wil terugzien. Een vraag stellen is zo ontzettend veel mooier dan een oordeel vellen.