Katholieken staan bekend om hun beeldcultuur. In het boek Katholiek. De beeldcultuur van het katholicisme heeft Suzanna Ivanič veel katholieke kunst overzichtelijk bij elkaar gezet. Ze laat de lezer een reis maken langs de kunstwerken die wereldberoemde kunstenaars hebben gemaakt, vaak in opdracht. Dat alles wordt op een onverhulde manier getoond in etalages vol rebelse kleuren en exotische stijlen.

In haar boek schetst zij de katholieke cultuur met het accent op de middeleeuwen en renaissance. Ruim 250 reproducties illustreren de pracht en praal die dat heeft opgeleverd. Helaas is het boek op mat papier afgedrukt waardoor goud en mozaïeken veel van hun glans verliezen. Jammer is ook dat sommige over de naad in het midden van het boek staan. Het is een echt kijk- en leesboek in drie delen, die ieder ook weer uit drie hoofdstukken bestaan. Het eerste deel, Leren, legt het accent op het doel waarvoor de katholieke kunst is gemaakt. Deel twee, Plaats, gaat in op de toepassing van kunst in gewijde plaatsen, van de kathedraal tot de huiskamer. Het derde deel, Geest, gaat over de rol die toegepaste kunst speelt bij individuele gelovigen en in geloofsgemeenschappen. Door alles heen veel aandacht voor de zintuigen.

Af en toe wordt de doorlopende tekst met illustraties door twee aparte bladzijden onderbroken. Zo ontstaan er zestien ‘Ontdek-rubrieken’, waarin naar details wordt gekeken. Het inzoomen op grote schilderijen van Pieter Bruegel de Oudere levert overigens hele kleine plaatjes op, waarop zonder vergrootglas nog niet veel te zien is. De andere rubriek, waarvan er twintig zijn, heet ‘Profiel’. Hierin wordt één thema uitvoeriger behandeld en met meerdere voorbeelden geïllustreerd.

Suzanna Ivanič besteedt aandacht aan liturgisch vaatwerk dat in de kerkruimte wordt gebruikt (kelken en monstransen) en thuis zoals getijdenboeken voor privégebruik, rozenkransen, wijwaterbakjes, devotieprentjes of serviesgoed. De overeenkomst tussen al deze voorwerpen is dat ze zijn bedoeld om gelovigen te helpen bij het bidden, vroom te leven en te getuigen van het geloof. Ze staat stil bij de functie van kleding. Naast mantels voor Maria en andere heiligen zien we ook kleding van monniken en kloosterlingen. Ook besteedt ze aandacht aan het ontstaan van de kathedraal, die ze een uitvinding van artistiek vernuft noemt en een tempel van licht. Kathedralen werken als een theater dat alle zintuigen stimuleert, ze nodigen uit om de gewijde binnen te komen.

Voor katholieken is het boek een feest van herkenning

cor sinnema

Suzanna Ivanič is docent vroegmoderne Europese geschiedenis aan de Universiteit van Kent. Haar achternaam doet vermoeden dat zij of haar familie afkomstig is uit voormalig Joegoslavië. Haar onderzoeksinteresse omvat religie, reizen en materiële en visuele cultuur.

Kunstuitingen hebben altijd een belangrijke rol gespeeld in opvoeding en onderwijs, bekering en de missionering van katholieken. Kunst is door de Kerk ook gebruikt ter inspiratie, om gelovigen op een hoger niveau van devotie te brengen, of om boven wereldse zaken uit te stijgen. De kolonisatie zorgde voor een hybride katholicisme, dat verband legde met lokale religies.

Voor katholieken is het boek een feest van herkenning. Bekende kunstwerken passeren de revue. Automatisch stel je de vraag of je het besproken kunstwerk al gezien hebt, of zou willen gaan bezoeken. De beschrijving van de vele voorwerpen in de katholieke geloofspraktijk gebeurt op een begrijpelijke manier, zowel voor ingewijden als voor belangstellende buitenstaanders.

Wie meer wil lezen kan in Engelstalige boeken terecht. De herkomst van de vele illustraties wordt in piepkleine letters aan het eind vermeld. Op de laatste bladzijde staat een register, dat het boek tot een prachtig naslagwerk maakt voor iedereen die zich wil verdiepen in de visuele en materiële cultuur van katholieken.