Documentairemaker Heddy Honigmann heeft ongetwijfeld even gevloekt toen ze in de montagekamer de geschoten beelden bekeek: net op het moment dat ze thuis met actrice Johanna ter Steege praat over haar eigen dood en vlak voor ze met enige emotie vertelt welk beeld ze in gedachten heeft als ze denkt aan haar eigen sterfbed, zakt de microfoonhengel van de geluidsman in beeld. Een klassieke fout.

Dat terwijl de rest van de documentaire zo vakkundig is gemaakt, wat natuurlijk noblesse oblige is voor de gerenommeerde en veelgeprezen Nederlands-Peruaanse Honigmann. Het bijzondere aan haar nieuwste film No hay camino, genoemd naar een regel uit een gedicht van de Peruaanse poëet César Vallejo, is dat die over Honigmann zelf gaat. Ze is al jaren ziek, door multiple sclerose, maar heeft nu ook nog eens kanker. Terminaal. Hoe lang ze nog heeft, dat weet ze niet.

Dit is een film gedrenkt in weemoed, in dankbaarheid, in verdriet, in blijdschap, in frustratie, in al die gevoelens die een naderend levenseinde bij iemand loswoelen

Jurgen Tiekstra

En dus is dit een film gedrenkt in weemoed, in dankbaarheid, in verdriet, in blijdschap, in frustratie, in al die gevoelens die een naderend levenseinde bij iemand loswoelen. Ze keert terug naar Lima, de hoofdstad van Peru, waar ze opgroeide als oudste dochter van een Oostenrijkse overlevende van het concentratiekamp Mauthausen die trouwde met een vrouw uit de lokale Joodse gemeenschap en zijn brood verdiende als pionierend striptekenaar. Hij was een overbezorgde vader, een dwingeland, in wie een bepaalde wreedheid zich had opgehoopt door wat hij in de oorlog had meegemaakt.

Tegelijkertijd: over niemand is maar één verhaal te vertellen. Dat moet Heddy Honigmann ook weer hebben beseft op het moment dat ze haar oudgeworden jeugdliefde in Lima treft. Zij herinnert zich vooral dat haar vader haar verbood met hem om te gaan, omdat hij een zoon was van een timmerman. Hij weet daar echter niks (meer) van. Sterker nog: de man die zij vervloekt, was voor hem als een tweede vader.

Terugkijkend geldt voor iedereen: alleen jij kon de weg bewandelen die je tijdens je leven hebt bewandeld. Die weg is zelfs pas ontstaan met jouw bestaan

Jurgen Tiekstra

Het is een prachtig thema dat de filmtitel benoemt, in de woorden van César Vallejo: “Caminante, no hay camino”. Oftewel: “Reiziger, er is geen weg”. Met de vervolgzin: “Je maakt de weg al wandelend.”

Dat herinnert aan wat Friedrich Nietzsche ooit schreef: “Niemand kan de brug voor je bouwen waarover juist jij de rivier van het leven moet overschrijden, niemand behalve jij alleen.” Terugkijkend geldt voor iedereen: alleen jij kon de weg bewandelen die je tijdens je leven hebt bewandeld. Die weg is zelfs pas ontstaan met jouw bestaan.

De Vlaamse schrijfster Kristien Hemmerechts, met wie Heddy Honigmann in het verleden heeft samengewerkt, komt voor de film ook naar Lima toe en vraagt haar de onmogelijk grote vraag wat ze geleerd heeft over het fenomeen ‘mens’ dankzij al die ontmoetingen met mensen tijdens het maken van haar films. Honigmann komt met een verrassend bemoedigend antwoord, tekenend toch voor de warmte die zij in haar leven gevonden heeft ondanks het moeizame leven met haar getraumatiseerde vader. Ze heeft geleerd dat de slechte mensen sneller opvallen dan de goede mensen. “Mensen die goed zijn, zie je niet 1-2-3.” Maar juist in de goede mensen is zij altijd geïnteresseerd geweest.

No Hay Camino is vanaf 30 september te zien in de bioscopen.