‘Theologie is niet echt iets voor op de zeepkist” stelt Mark de Jager (26), die in tijdens de Nacht van de Theologie werd uitgeroepen tot ‘Jonge Theoloog des Vaderlands’. Toch is de Groningse theologiestudent in 2020 gezicht én spreekbuis van de theologen in opleiding in Nederland. Wat gaat hij nou precies doen? En: wat ziet hij in deze tijd en samenleving als de toegevoegde waarde van theologie? 

Ik vermoed dat het merendeel van de Nederlanders geen idee heeft wat een theoloog is. Ga jij daar verandering in brengen?

“Ik ga mijn best doen! Ik vind dat theologen er over het algemeen nogal in falen om hun waarde te laten zien aan de buitenwereld. Neem de Nacht van de Theologie zelf: dat evenement zegt niemand iets, behalve theologen zelf. Die nacht is juist bedoeld om de schijnwerpers op de theologie te zetten en te laten zien hoe maatschappelijk relevant het allemaal wel niet is, maar vervolgens zitten er in de zaal alleen maar theologen die elkaar vertellen hoe leuk ze het met elkaar hebben.

Het klopt, denk ik, dat de meeste mensen niet weten wat een theoloog is, en als ze het wél weten ben ik in eerste instantie vooral bezig met het afstoffen van het beeld dat ze daarbij hebben. Zo zat ik vorige week bij TV Noord, en zij dachten echt: ‘Oh nee, er komt een theoloog. Dat is vast een grijs mannetje dat alleen maar over saaie en moeilijke kerkelijke dingen praat.’ Als theoloog heb je dus een imagoprobleem. Maar als je daardoorheen weet te breken, ontstaat er wel degelijk ruimte voor een gesprek over het geloof en over de relevantie van theologie, zo heb ik gemerkt.”

Hoe doe je dat concreet, daar ruimte voor maken?

“Dat hangt af van de situatie. Theologie begint met luisteren, dus dat wil ik allereerst doen in contact met anderen. Ik sta open voor wat een ander gelooft, zonder er meteen met mijn eigen verhaal overheen te walsen. Daarbij wil ik ook dicht bij mezelf blijven, praten over het geloof vanuit mijn eigen ervaring in plaats van in algemene termen. Theologie is niet alleen een wetenschap, het gaat ook over emotie. Daar schuilt veel kracht in, omdat die emotie de theologie levend maakt.

Dat is een van de dingen die de theologie in de vorige eeuw erg miste: dat je ook grapjes kunt maken over het geloof en over God – dat het allemaal niet zo serieus hoeft

Mark de jager

Verder vind ik vooral humor superbelangrijk. Dat is een van de dingen die de theologie in de vorige eeuw erg miste: dat je ook grapjes kunt maken over het geloof en over God – dat het allemaal niet zo serieus hoeft.  Theologen zijn vaak heel serieuze mensen, dat vind ik wel een beetje jammer. Humor kan een deur openen waardoor je iets dichter bij iemands ziel kunt komen, waardoor je uiteindelijk in gesprek kunt raken over de diepere vragen.”

Heeft theologie niet ook een imagoprobleem in de universitaire wereld?

“Dat valt wel mee. Als je kijkt naar het aantal fondsen dat door theologen wordt binnengehaald, kun je niet anders concluderen dan dat men wetenschappelijk onderzoek naar religie belangrijk vindt. Vergis je ook niet hoeveel met name natuurwetenschappers zelf een theologische achtergrond hebben of christelijk geïnteresseerd zijn, mensen als Heino Falcke en Cees Dekker.

Ik denk dat we binnen de universiteit niet zo hard tegenover elkaar staan als soms wordt gedacht. Maar theologie staat nooit helemaal op zichzelf als wetenschap, en daar ontstaat wel eens wat verwarring. Zij is inderdaad verbonden met emotie, met psychologie en filosofie. Dat maakt het vak als wetenschap ingewikkeld en ook vatbaar voor kritiek. Tegelijkertijd is theologie juist daarom zo boeiend. Zij raakt aan veel disciplines en thema’s.”

En als je dan uiteindelijk de ruimte krijgt, hoe zou je die willen vullen?

“Met genade. Dat is voor mij de kern van het geloof. Mijn belangrijkste verhaal en geloof als theoloog en christen is, dat mijn waarde en mijn bestemming niet afhangen van wat ik zelf doe of ben. Dat geeft mij veel rust. Stel je voor dat ik toch geen dominee kan worden en alle doelen die ik in mijn leven heb vallen weg.

Mijn belangrijkste verhaal en geloof als theoloog en christen is, dat mijn waarde en mijn bestemming niet afhangen van wat ik zelf doe of ben

MARK DE JAGER

Dan geldt: het maakt niets uit voor hoeveel er van mij gehouden wordt, omdat God ongeacht wat ik doe of ben, van mij houdt. Dat wordt zichtbaar in het christelijk geloof en vooral in Jezus; God laat de wereld niet links liggen, maar kiest ervoor om zelf mens te worden en naar de wereld te komen. Het gegeven dat je waarde niet afhangt van wat je doet, maar dat je onvoorwaardelijk geliefd bent – ik denk dat mensen dat heel goed kunnen gebruiken.”

Genade is een heel abstract begrip, hoe geef je daar als theoloog vorm aan?

“Dat is inderdaad nog best lastig. In elk geval geef ik dat niet vorm door als theoloog politieke uitspraken te doen. In plaats daarvan wil ik de waarden die achter verschillende politieke standpunten liggen naar boven halen. In het medisch-ethisch debat over abortus bijvoorbeeld worden argumenten ingebracht die op heel verschillende waarden zijn gebaseerd. Als theoloog ben je geoefend om woorden te geven aan die waarden, waardoor mensen elkaar uiteindelijk beter leren begrijpen.

Politiek werkt vaak polariserend en als theoloog wil ik juist verbinden. Dat betekent niet dat hete hangijzers niet meer besproken worden, integendeel. Door op deze manier het gesprek aan te gaan is er ruimte om – ander voorbeeld – in de klimaatdiscussie de verhouding tussen maakbaarheid en genade aan de orde te stellen. Of te spreken over schuld in het racismedebat en over de rol van het kwaad in terreur.”

En waar ga je dat doen? Op Twitter, in berichten van 280 tekens?

“Twitter is niet echt meer van mijn generatie, merk ik. Bovendien is het erg lastig om daar de nuance op te zoeken. Ik word op dit moment veel gevraagd door allerlei media, om deel te nemen aan een gesprek of voor een interview. Dus daar probeer ik als theoloog actief te zijn. Maar eigenlijk overal waar ik kom. Dát is de waarde en relevantie van theologie: het heeft alles te maken met de levensvragen waar iedereen vroeg of laat tegenaan loopt.

Mark de Jager
Mark de Jager: 'God zorgt voor ons, dat is voor mij de kern van alles'© Elmer Spaargaren

Zo viel het me in gesprek met ouders in een zwangerschapsgroep op dat iedereen dankbaarheid ervoer bij de geboorte van hun kinderen – ze zijn niet gelovig, maar waar zijn ze precies dankbaar voor? Een ander voorbeeld is dat ik in januari samen met Samuel Lee (oud Theoloog des Vaderlands, ER) slachtoffers van de aardbevingen hier in Groningen ga bezoeken. Theologie is niet echt iets voor op de zeepkist. Het is meer iets dat gestalte krijgt in het dagelijks contact, en in de kerk.”

Dus eigenlijk ben je gewoon een klassieke dominee?

“Er is niets mis met een klassieke dominee, behalve wanneer je losraakt van de maatschappelijke waarde van je theologie. De eerste preek die ik schreef, was een heel mooi theologisch kloppend verhaal dat – zo liet mijn docent zien – helemaal losstond van de geleefde realiteit van mensen. Daarom vind ik het heel belangrijk om je niet op te sluiten in de kerk, maar om in contact te blijven met ‘de echte wereld’. Ik wil zelf niet fulltime dominee worden, zodat dat contact kan blijven. In de anglicaanse kerk in Engeland is het zo dat als je priester wilt worden, je eerst een andere carrière moet hebben gehad. Dat vind ik heel gezond.

Er is niets mis met een klassieke dominee, behalve wanneer je losraakt van de maatschappelijke waarde van je theologie

MARK DE JAGER

Hier zitten we met de ellende van het leenstelsel, waardoor het financieel voor velen ondoenlijk is om twee studies te doen, maar het is wel een goed idee om als theologiestudent niet alleen je eigen vakken te volgen. Hier in Groningen heb je de gelegenheid om tijdens je theologische opleiding ook vakken te volgen bij economie, of biologie, of scheikunde. Theologie is zo’n kleine en gesloten wereld; we zitten hier met vijftien studenten per jaar.”

Theologie betekent letterlijk ‘godsleer’. Wat heb jij tot nu toe geleerd over God?

“Wanneer ik zeg dat theologie begint met luisteren, dan bedoel ik ook: luisteren naar God. Zonder geloof in God zou ik geen theoloog kunnen zijn. En het luisteren en leren is nooit klaar. Ik heb zelf God leren kennen als degene die mijn leven in zijn hand houdt, ook als ik zelf compleet het overzicht kwijt ben. Dat wordt voor mij zichtbaar in Jezus Christus. Hierin laat God zien dat hij niet een abstracte kracht is, maar echt een gezicht heeft. Dat is het mooie van het christelijk geloof: God blijft niet op een afstand toekijken, maar kiest ervoor om onderdeel te worden van het lijden van de wereld.

Mark de Jager
Mark de Jager: 'Je bent onvoorwaardelijk geliefd'© Elmer Spaargaren

Doordat God mens werd, voel ik mij in mijn lijden gekend en sta ik er niet alleen voor. Ook zie je door Jezus dat er een einde aan het lijden komt, en dat zelfs de dood je niet kan scheiden van de liefde van God. Dat is voor mij geen mooi uitgekristalliseerde theologische gedachte. Ik ervaar dat simpelweg in de praktijk van alledag. Mijn vrouw Julia is chronisch ziek en je zou denken dat ik daardoor veel theologisch reflecteer op ziekte en lijden en dergelijke. In mijn geval is dat juist niet zo, misschien omdat het lijden dat wij samen meemaken zo dichtbij ons ligt dat we niet veel anders kunnen doen dan erdoorheen gaan. God zorgt voor ons, dat is voor mij de kern van alles.”

Hoe kijk je naar je toekomst als theoloog en predikant?

“Aan de ene kant is de toekomst voor hen die nu theologie studeren makkelijk, omdat het aantal predikanten veel sneller afneemt dan het aantal gemeenteleden. Dus er zijn genoeg banen; ik zou na mijn afstuderen gemeentepredikant kunnen zijn tot mijn zevenenzestigste. Maar dat spreekt me niet aan en ik denk ook niet dat het mijn roeping is. Ik denk wel dat het predikantschap mijn primaire baan zal zijn, maar daarnaast wil ik ofwel wetenschappelijk ofwel sociaal en missionair bezig zijn met theologie.

In bepaalde gebieden groeit de kerk, juist ook onder jongeren. Waarom? Omdat vragen over zingeving, liefde en zelfs genade – wat toch een oudchristelijke term is – weer beginnen te leven

MARK DE JAGER

Zo heb ik nu in de wijk Lewenborg in Groningen een pioniersplek opgestart, samen met wat mensen die net als ik in deze sterk ontkerkelijkte wijk wonen. We willen met de buurtbewoners in gesprek gaan over zingeving en daarmee de verbinding met elkaar vergroten. We organiseren onder andere gesprekswandelingen, pastorale bezoeken en een ‘kliederkerk’ voor gezinnen. We hopen op een nieuwe christelijke gemeenschap in de wijk.

Het lijkt mij mooi om dit in de toekomst te blijven doen, door bijvoorbeeld in deeltijd aan zo’n project verbonden te zijn. Overigens denk ik niet dat die pioniersplekken, hoe mooi en waardevol ze ook zijn, ‘de kerk gaan redden’. Daarvoor zijn die projecten te klein.”

Moet de kerk gered worden?

“Dat hangt af vanuit welke hoek je naar de kerk kijkt. Hier op de faculteit lopen theologiestudenten van vijf verschillende continenten rond. Europa is de enige plek waar de kerk krimpt. Wereldwijd gaat het best goed met de kerk en het christendom, in ieder geval getalsmatig. In Nederland zal de krimp in ledenaantallen de komende jaren nog wel toenemen; er ontbreekt nu een grote groep twintigers en dertigers. Maar uiteindelijk zal die krimp afvlakken. Dat zie je nu gebeuren in de kerken in Engeland. Engeland is altijd een mooie vergelijking, omdat je daar ook een brede volkskerk hebt, de anglicaanse kerk, die qua ontwikkeling wel wat lijkt op de kerk in Nederland.

Daar zie je dat in bepaalde gebieden de kerk weer groeit, juist ook onder jongeren. Waarom? Omdat vragen over zingeving, liefde en zelfs genade – wat toch een oudchristelijke term is – weer beginnen te leven. De kerk daar is bezig om een nieuwe taal te ontdekken waarmee ze kan laten zien wat voor rijkdom ze met betrekking tot deze vragen in huis heeft. Het is heel boeiend: juist in de studentensteden in Engeland groeit de kerk, omdat er onder hoogopgeleide jongeren een behoefte ontstaat aan geloof.  Je kunt twee landen nooit helemaal één op één met elkaar vergelijken, maar tot nu toe loopt Nederland steeds een ruim decennium achter op Engeland. Ik merk zelf dat de vragen over zingeving onder Nederlandse niet-christelijke twintigers en dertigers almaar sterker worden.”

Mark de Jager (1993) werd tijdens de Nacht van de Theologie, 16 november 2019, uitgeroepen tot ‘Jonge Theoloog des Vaderlands’.

  • Werd geboren en groeide op in Nunspeet, midden in de Biblebelt.
  • Is lid van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) en rondt dit jaar de predikantsmaster en researchmaster af aan de Protestantse Theologische Universiteit (PThU) in Groningen.
  • Heeft in de Groningse wijk Lewenborg pioniersplek Overstag opgestart, samen met de lokale PKN en andere kerken in Groningen.
  • Is actief in een adviesgroep die de PThU ondersteunt op het gebied van spirituele vorming van studenten.
  • Maakt in zijn vrije tijd muziek op piano en (bas)gitaar.

U las een artikel uit het rijke archief van religiejournalistiek van Volzin. Dit artikel verscheen in februari 2020 in Volzin Magazine.